Fen Bilimleri dersinde öğrencilerin en çok zorlandığı şey, soyut kavramları zihinde canlandırmaktır. Bir kavramı kendi gözüyle gören öğrenci, onu ezberlemek zorunda kalmaz. LGS’deki deney yorumlama soruları da tam olarak bu beceriyi ölçer.
Güvenlik notu: Deneyleri bir yetişkin eşliğinde yapın, malzemeleri tatmayın ve deney sonrası alanı temizleyin.
1. Kırmızı lahana ile asit-baz göstergesi
Konu: 8. sınıf · Asitler ve bazlar
Malzemeler: Kırmızı lahana, sıcak su, şeffaf bardaklar, sirke, limon suyu, karbonat, sabunlu su
Doğranmış lahanayı sıcak suda bekletip mor renkli suyu süzün. Bu suyu bardaklara paylaştırıp her birine farklı bir madde ekleyin. Sirke ve limon suyunda renk pembe-kırmızıya, karbonat ve sabunlu suda yeşil-maviye döner. Öğrenci, göstergelerin maddenin asidik ya da bazik olduğunu nasıl gösterdiğini gözlemler.
2. Sirke ve karbonat ile balon şişirme
Konu: Kimyasal tepkimeler, gaz çıkışı
Malzemeler: Boş pet şişe, sirke, karbonat, balon, huni
Şişeye bir miktar sirke koyun, huniyle balonun içine iki tatlı kaşığı karbonat doldurun ve balonu şişenin ağzına geçirin. Balonu kaldırıp karbonatı sirkeye döktüğünüzde açığa çıkan karbondioksit gazı balonu şişirir. Kimyasal değişimde yeni maddelerin oluştuğu somut olarak görülür.
3. Yoğunluk kulesi
Konu: Madde ve özellikleri, yoğunluk
Malzemeler: Bal, sıvı yağ, su (gıda boyasıyla renklendirilmiş), uzun şeffaf bardak
Sıvıları sırasıyla ve yavaşça bardağa dökün: önce bal, sonra su, en son sıvı yağ. Sıvılar birbirine karışmadan katmanlar oluşturur. Ardından içine küçük nesneler (üzüm tanesi, plastik boncuk) bırakın; her biri yoğunluğuna uygun katmanda durur.
4. Balon ve statik elektrik
Konu: Elektrik yükleri ve elektriklenme
Malzemeler: Şişirilmiş balon, yün kazak veya saç, küçük kâğıt parçaları
Balonu yüne ya da kuru saça sürtün, ardından küçük kâğıt parçalarına yaklaştırın. Kâğıtların balona doğru çekildiği görülür. Sürtünme ile elektriklenme ve yüklerin etkileşimi bu basit deneyle kolayca anlaşılır.
5. Işığa yönelen fasulye
Konu: Canlılar ve enerji ilişkileri, bitkilerde fotosentez
Malzemeler: Ayakkabı kutusu, saksıda çimlenmiş fasulye, karton
Kutunun bir yanına küçük bir delik açın, içine kartonlarla basit bir labirent kurun ve fasulyeyi kutuya yerleştirin. Birkaç gün içinde fasulyenin gövdesinin ışığa doğru kıvrılarak delikten çıkmaya çalıştığını gözlemleyin. Bitkilerin ışığa ihtiyacı ve büyüme yönü somutlaşır.
Deneyi öğrenmeye dönüştürmek için
- Deneyden önce öğrenciden tahmin yazmasını isteyin.
- Deney sırasında gözlemleri not alın; mümkünse fotoğraflayın.
- Sonunda “Neden böyle oldu?” sorusunu birlikte cevaplayın ve konuyu ders kitabındaki bilgiyle eşleştirin.
- Bir değişkeni değiştirerek deneyi tekrarlayın (daha fazla karbonat, farklı sıvı). Bu, deney tasarımı sorularına hazırlıktır.
Buket Hoca’nın Fen Bilimleri derslerinde de konular mümkün olduğunca deney ve gözlemle anlatılır. Buket Hoca’yı tanıyın.
